Zamek Czorsztyn

Historia

Zamek Czorsztyn – ruiny średniowiecznego zamku na szczycie Zamkowej Góry w Czorsztynie, w województwie małopolskim, w Pieninach, nad Jeziorem Czorsztyńskim.

Pierwsza budowla na wzgórzu czorsztyńskim powstała ok. XIII w., należała do starosądeckiego klasztoru klarysek, została przejęta przez monarchów i przeszła znaczną rozbudowę za czasów Kazimierza Wielkiego, w XIV w. Broniła granicy i skrzyżowania szlaków handlowych, prowadzących na Węgry, w stronę Nowego Targu i Sącza. Była miejscem postoju władców polskich zmierzających na Węgry. Po węgierskiej stronie Dunajca analogiczną funkcję pełnił zamek Dunajec.

W XV w., ze względu na słabą sytuację majątkową władców, zamek został przekazany pod zastaw. Kolejni starostowie-zastawnicy króla dokonywali jego stopniowej rozbudowy, a największa modernizacja miała miejsce za czasów urzędowania Jana Baranowskiego, który m.in. wzniósł obiekt zwany obecnie „basztą Baranowskiego”. Baranowski zapisał się w historii także jako człowiek bardzo źle traktujący swoich poddanych.

W połowie XVII w. budowlę zajął Aleksander Kostka-Napierski w czasie swojego powstania, a kilka lat później, w czasie potopu szwedzkiego, ukrywał się tu Jan II Kazimierz Waza. W latach 30. XVIII w., podczas wojny o sukcesję polską, zamek został spustoszony przez Kozaków. Pod koniec XVIII w. w pobliżu okopali się konfederaci barscy.

Ostatnim starostą był w latach 1763–1797 Józef Makary Potocki, który nie dysponował środkami potrzebnymi na remont zamku, już wówczas będącego w słabym stanie. Kiedy zmarł, budowlę przejął urząd austriacki i odsprzedał rodzinie hrabiów Drohojowskich, również nieposiadającej pieniędzy na konserwację budowli, która stopniowo popadła w ruinę.

Ciekawa historia i malowniczy wygląd ruin sprawiły, że obrosły wokół niej legendy i stała się inspiracją dla artystów, zwłaszcza w epoce romantyzmu. Ze względu na unikalny mikroklimat już w pierwszej połowie XX w. utworzono tu rezerwat, a w latach 90. XX w. tereny wokół reliktów włączono do Pienińskiego Parku Narodowego. Zamek Czorsztyn został w 1968 r. wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków.